Tags

, , , ,

En ook vandaag schrijf ik over ‘religie’. Niet dat ik me dagelijks bezig hou met religieuze zaken maar onze maatschappij is vol met religieuze momenten. Zowel in Nederland / België als in Mozambique. Vandaag was ik voor het eerst op een begrafenis in Maputo. Een oud-tante van Isabel is overleden. De oudste zus van haar oma – de zus van haar moeders moeder. Isabel noemt haar ook ‘Oma’. Het is dezelfde tante waar ik vorige week over schreef. Klik HIER als je dat wilt lezen. Toen vierden we haar 98ste verjaardag … dachten we … maar wat bleek? Deze oude dame werd geboren in 1911 en werd dus 102 vorige week. De papieren van haar geboorte – die nu boven water zijn gekomen – stammen nog uit de oude koloniale Portugese tijd toen Maputo nog ‘Laurenzo Marques‘ heette en Mozambique werd aangeduid als ‘Portugees Oost Afrika’.

De christelijke begrafenis begon vanochtend in één van de drie sobere kapellen van het ‘Central Hospital’. De kist is nog voor een deel open. Er branden kaarsen, er staan bloemstukken rond de kist en een grote foto van ‘Vovo’ (Oma). Ik schat dat er zo’n tweehonderd mensen in de kapel en daar buiten staan – niet zitten. Een pastor heet iedereen welkom en opent met een gebed. Een groepje dames zingt voortdurend uit een dik boek liederen die ik niet herken. De pastor leest teksten voor uit de bijbel die ik wel herken. Het lijkt erg veel op een katholieke afscheids-bijeenkomst. Er wordt gebeden en gezongen. Geen persoonlijke toespraken. Daarna wordt iedereen uitgenodigd om langs de kist te lopen. Ook herkenbaar voor me met één heel groot verschil: er staat een flesje parfum naast de kist en de meeste mensen ‘sprayen’ enkele malen in de open kist aan de zijde van het hoofd – dat afgedekt is met witte voile. Daarna groet men bij het voeteneind. Sommigen met een buiging of hoofdknik, anderen met een kruisteken.

Anders dan ‘bij ons’ is de directe familie niet eerst aan de beurt maar laatst. En neemt het huilen toe in volume en intentie. Een paar vrouwen worden ondersteund en naar een bankje geleid. Daarna sluiten haar drie kleinzonen en een paar ooms de kist. Onder gezang van het dameskoor wordt de kist door familie-leden naar de auto gedragen. We zijn nu ruim een uur later. Er wordt besloten om niet in een ‘stoet’ naar het kerkhof te rijden. Een wijs besluit als je het verkeer in Maputo een beetje kent. Er rijden drie – voor mij onbekende familie-leden – met ons mee.

Cemitério Maputo

Cemitério Maputo

Opnieuw verzamelen de familie, vrienden en buren zich bij de ingang van het grootste kerkhof van Maputo. Buiten de muren van het kerkhof is het één-en-al business. Jongens die een parkeerplaats voor je zoeken en je auto willen wassen. Mannen en vrouwen die bloemen en kransen verkopen. En anderen die flessen water uitdelen of verkopen – dat is me niet helemaal duidelijk. We kopen een paar rozen. Natuurlijk moet ik afdingen want mijn witte vel drijft de prijs op.

Daarna volgen we de familie met de kist en banen ons een weg tussen de grote hoeveelheid (slecht onderhouden) graven. Meer dan honderd mensen. Na een kwartiertje komen we bij de juiste plaats. Een plek in de volle zon. Het is 38c in Maputo. Dames zetten nieuwe liederen in. Erg vergelijkbaar met de liederen in de kapel. Dezelfde pastor is aanwezig en gaat voor in gebed. De kist staat op twee schragen. Er wordt uitgekeken naar de grafdelvers van dienst. Ze zijn niet in de buurt dus de gezangen gaan eindeloos door. Een kleinzoon gaat op zoek maar zo te zien zijn er nog een aantal begrafenissen op hetzelfde moment. Uiteindelijk komen twee mannen in een bruine overal, rubber-laarzen en een petje met een schop op hun schouder dichterbij. Zij verwijderen de bloemstukken op de kist en wikkelen touwen rond de kist. De kist wordt in het graf geplaatst. De pastor spreekt een gebed uit en gooit een hand vol aarde op de kist. Dezelfde familieleden die de kist droegen, gooien nu ook wat aarde op de kist. De grafdelvers scheppen het graf dicht onder het gezang van voornamelijk vrouwen. Een tiental minuten later is hun klus geklaard. Een duidelijk graf van verse aarde.

Daarna wordt iedereen uitgenodigd om een bloem ‘te planten’ op het graf. Dat duurt meer dan een kwartier – met een mooi resultaat. Na nog een gebed en een gezang komen de flessen water aan de beurt. De meest directe familieleden gieten het water via hun handen op het graf en de bloemen. Een mooi ritueel. Ik zag dat nooit eerder.

Daarna neemt Sr. Sampaio – de vader van Isabel – het woord. Een grafrede namens de familie. Er volgen nog twee toespraken. Tenslotte vormen twaalf vrouwen een kring rondom het graf met de bloemen en zij zingen en bidden. Alle anderen geven elkaar de hand. Ik herken het ‘Wees Gegroet Maria’ en het ‘Onze Vader’. Na een vredewens is de ceremonie afgelopen. Ruim anderhalf uur op het kerkhof. Herkenbaar en toch totaal anders. Ik ben drijfnat van het zweet in mijn ‘chique pak’. Het kerkhof is gigantisch in oppervlakte en een spiegel van de rest van Maputo: ogenschijnlijk ongeorganiseerd, heel veel kuilen, onverzorgd en heel veel rotzooi. Plastic flesjes, glas, stenen. plastic zwerfvuil en heel veel vervallen graven. Ik was hier één keer eerder in 2012. Klik HIER.

Er volgt nog een derde deel in het huis van de overledene. Isabel zet me thuis af en zegt dat ik daar niet bij hoef te zijn. Het is een vrouwen-aangelegenheid: thee drinken, veel naar gebeden en liederen luisteren en daarna naar huis. Alweer een dag met een bijzondere ervaring. Herkenbaar en toch anders. En vind je het gek dat ik afgelopen nacht van onze Bart heb gedroomd? Nee … zelfs na twintig jaar is dat niet raar …

Advertenties