Tags

, , , , ,

Waarschijnlijk moet ik het woord stencil uit de titel uitleggen aan lezers jonger dan 35. Een stencil is een papierachtig materiaal waar je ‘gaatjes’ in aanbrengt door middel van een typemachine of een speciale kraspen. Daarna breng je inkt aan op dat vel met gaatjes. Op het blad daaronder krijg je dan een afdruk. Ik denk dat het juiste Nederlandse woord ‘sjabloon’ is. Ik ben groot geworden met stencils in huis. Zolang ik me kan herinneren zat mijn vader in zijn werkkamer – den bureau – zijn lessen uit te werken, te typen op stencil. Hij was leraar Nederlands. Hij bracht de stencils naar de school-drukkerij waar mijn moeder werkte. Zij ‘stencilde’ dan het gewenst aantal exemplaren.

Een stencilmachine en daaronder een stencil-brander.

Een stencilmachine en daaronder een stencil-brander.

En de gestencilde lessen van mijn vader (en andere leraren) bewaarden wij (de leerlingen) in ringmappen en na verloop van tijd hadden we een heel leerboek. En op dezelfde manier werden verenings-tijdschriften gemaakt en gedrukt. Oudere stencil-apparaten moest je handmatig bedienen met de slinger. Later werden ze elektrisch. Dat was in de periode dat ook de brander zijn intrede deed. Dit apparaat brandde (kopieerde) een tekening op een stencil. Ook in ‘De Kring’ (*) hebben we vele uren doorgebracht bij de stencilmachine. En toen kwam de periode van offset. Een veel heldere druk en een andere techniek. Niet veel later kwamen de eerste betaalbare fotokopieer-apparaten op de markt. Dat was meteen het einde van het stencil-tijdperk. Nog een tijdje gebruikten wij ‘taaldrukkers’ de stencil-techniek op klein formaat.

Maar eigenlijk wilde ik vandaag schrijven over de bijzondere verzameling die mijn moeder aanlegde toen wij naar school gingen. Zij verzamelde prentjes en foto’s voor onze werkstukken. Zij knipte uit tijdschriften en reclamefolders allerlei foto’s en tekeningen. Die werden bewaard in de grote (lege) stencildozen. Boven op het deksel van elke doos plakte ze een etiket met de inhoud. Bijvoorbeeld: ‘Dieren’, ‘Koningshuis’, ‘Natuur’, ‘Het menselijk lichaam’, ‘Muziekinstrumenten’, ‘Voedsel’, ‘Bekende mensen’, ‘Kunst’, ‘Geschiedenis’ enzovoort. Als ik bijvoorbeeld een werkstuk over Napoleon moest maken dan was ik verzekerd van genoeg plaatjes om bij mijn teksten te plakken. En informatie over hem vond ik in één van de vele encyclopedieën in de boekenkast van mijn vader. De Standaard Encyclopedie. Het Weten Waard. Historia- en Artis-boeken. En nog een paar andere naslagwerken.

Vandaag vinden we al deze informatie op het internet en op wikipedia. En net als vroeger voeg ik graag een plaatje toe aan mijn dagelijkse stukjes. Ik google daarom vandaag het woord ‘stencildoos’ in de hoop een foto te vinden van die typische, platte stencildozen. Maar … nee. Niet te vinden. Mijn moeder had er vast een foto van in haar doos met het etiket: ‘Allerlei’.

(*) ‘De Kring’ is (was) een jeugd-vereniging uit mijn geboortedorp Boechout in Vlaanderen.

Advertenties