Tags

, , , , , , , , , , , , , , ,

In zuid Nederland wordt vandaag uitvoerig stil gestaan bij de watersnoodramp van 1953. Vandaag 65 jaar geleden. In 1993 ging op Neeltje Jans het theaterstuk “Water” in première. Een stuk dat ik schreef en regisseerde in opdracht van “Het Hondje van de Ruyter”. Een zilveren jubileum, vijfentwintig jaar geleden maar dat wordt uiteraard niet gevierd.

Ik wil vandaag stilstaan bij een andere opmerkelijke gebeurtenis. Sommige noemen het: “Het mirakel van Kunming”. Over mijn Nonkel Pater – waarover ik al vaker heb geschreven. Pater Frans De Smedt – broer van mijn opa en pater van Scheut met missiepost in Chinees Mongolië. Eerste helft twintigste eeuw. Zet je schrap. “Riemen vast … ready for Take Off” Ik vertel …

Nonkel Pater was voor de tweede keer terug uit China na onder andere een Japans interneringskamp te hebben overleefd – tussen 1943 en 1945. Naar goed gebruik werd er opnieuw geld opgehaald in zijn geboortedorp Sint Amands (aan de Schelde, provincie Antwerpen) voor zijn missiepost en het werk van de Scheutisten in het algemeen.

Nonkel Pater – Frans De Smedt – middelste rij uiterst links

Dit keer ging hij niet per boot naar China zoals de twee voorafgaande keren maar met de ‘vlieger’. Het vliegtuig. Samen met negentien andere confraters.

Vliegveld Melsbroek – 13 december 1947

Op 13 december 1947 vertrok op Melsbroek een klein gecharterd Stirling vliegtuig naar China met 28 missionarissen aan boord waaronder 20 Scheutisten, 6 Zusters van de Jacht en 2 Franciscanen. Heel wat China-missionarissen van Scheut hadden tijdens de jaren van de oorlog hun afreis moeten uitstellen. Zij maakten nu van deze goedkope lijn gebruik om naar China te reizen. De pauselijke nuntius Mgr. Cento kwam persoonlijk het vliegtuig zegenen bij de afreis in Melsbroek.

De vlucht ging naar China met tussenlandingen in Parijs en Rome. Daarna, via landingen in het Midden Oosten, Pakistan, India en Saigon naar China. Onderweg besliste de commandant om in plaats van naar Saigon, naar Kunming (toen Yunnanfu genoemd) in Zuid-West China te vliegen. Daar lag een militair vliegveld, wel niet zo goed onderhouden, maar daar zou men kerosine kunnen bijtanken.

Nonkel Pater schreef later in zijn dagboek: “Normaal moest de reis over Saigon gaan maar de hulppiloot was een spion geweest voor de Duitsers tijdens de oorlog en stond daarvoor bekend bij de Fransen. Om niet in Franse handen te vallen, besliste de commandant om Saigon te vermijden en in de plaats naar Kunming te vliegen. Wij overnachtten bij de bisschop van de Missions Etrangères de Paris in Kunming. Op maandag 21 december zou het vliegtuig terug vertrekken.”

Op de foto … voor de familie thuis

Zijn vriend en confrater Ernest Stassen (bovenste rij – tweede van links) schreef: We reisden met een camion naar het vliegveld. De bemanning zat reeds in het vliegtuig en de motoren draaiden om ze op te warmen. Elk van de vier motoren was nog eens goed nagezien. We vertrokken van een piste gelegen op een hoogte van 1940 meter midden in de bergen. Het vliegtuig steeg tot ongeveer 50 meter maar verloor dan hoogte. Aan de bewegende kleppen van de vleugels zag ik dat de piloot hopeloze pogingen deed om te stijgen, maar het vliegtuig daalde en crashte op een Chinees kerkhof. Eerst raakte de staart een grafheuvel en werd afgerukt. Meteen werd de bagage over heel het kerkhof uitgestrooid. Ik greep de zetel vóór mij en hield die vast met al mijn kracht. Het vliegtuig raakte opnieuw de grond, meerdere keren, wat telkens gepaard ging met grote schokken tot het eindelijk na een finale grote schok stilstond. Gelukkig schoot het niet in brand of kantelde het niet. Een stofwolk kwam langs alle kanten binnen. Ik was één van de weinigen die nog op zijn zetel zat. En vermits ik achteraan zat, was ik één van de eersten uit het vliegtuig.”

Stirling van Trans-Air neergestort in China

Eens buiten het vliegtuig zagen zij dat het vliegtuig in stukken uiteen lag. De kerosine liep uit de reservoirs op de verhitte motoren waar ze verdampte zonder dat ze vuur vatte. De eerste piloot was uit het vliegtuig geslingerd maar bleef ongedeerd. Hij hielp zoveel mogelijk de passagiers die elk op eigen houtje uit de wrakstukken van het vliegtuig sukkelden.Toen bleek dat wonder bij wonder alle passagiers haast ongedeerd waren gebleven. De tweede piloot echter, Mr. Jude, was zwaar gekwetst. Hij was door het plexiglas van de voorruit heen naar buiten geslingerd. Een pater gaf hem de absolutie.  Hij had een schedelbreuk en zou later overlijden in het plaatselijke ziekenhuis. Zijn echtgenote was één van de hostesses. Zij was ongedeerd maar zag haar man liggen – precies die man om wie de vlucht naar Saigon was omgeleid naar Kunming. Verder was er een passagier met een gebroken been. Anderen met gebroken armen, een gebroken voet en gekneusde ribben. Al bij al relatief weinig gewonden.

Kunming – december 1947

Het nieuws van het gecrashte vliegtuig werd uiteraard op het vliegveld bekend, het lag slechts op drie kilometer van het vliegveld. Maar op een haast ontoegankelijke weg midden in de rijstvelden. Toen de Sterling opsteeg, stonden Amerikaanse militairen met hun vliegtuig klaar om onmiddellijk daarna ook op te stijgenZij zagen het vliegtuig uit de lucht vallen en sprongen in een jeep om hulp te bieden maar ze geraakten slechts na een ruime omweg van vijftien kilometer tot bij het vliegtuig. Samen met de Chinese politie. Volgens de piloot verliep het opstijgen vrij normaal tot plots drie van de motoren uitvielen – om onbekende redenen. Het vliegtuig verloor onmiddellijk hoogte en snelheid. De piloot trachtte nog neer te komen in een rijstveld maar dat lukte niet. Hij had tijdens de oorlog met dit type Sterling gevlogen en kende het vliegtuig tot in alle details. De oorzaak van de crash bleef voor hem echter een raadsel.

Bij de neergestorte Sterling van Trans-Air

En dan begint het verhaal van Nonkel Pater dat hij graag vertelde aan ons – snotneuzen. Jaren later. Waarschijnlijk de realiteit aangevuld met de nodige details om zijn avontuur smeuïger te maken. Met enkele dennentakken en de overjassen van de reizigers stak men een paar brancards in elkaar om daarop de tweede piloot en enkele gewonden weg te brengen. Maar ze stonden daar midden in ’t veld en wisten niet waarheen. De bagage lag vernield en uitgezaaid over een groot oppervlak: kledij, ondergoed, boeken, geblutste kelken, kapotte schrijfmachines enzovoort. Iedereen ging op zoek naar wat hij van eigen bagage nog kon herkennen. Alles werd opnieuw bijeen gehaald en gepakt zoals het ging en men begon al te overleggen hoe men gekwetsten, passagiers en bagage kon wegbrengen. Nieuwsgierige Chinese boeren kwamen toegelopen maar alleen om toe te zien. Toen men hen vroeg om te helpen dragen, weigerden ze met een verveelde lach. Ze wisten wellicht niet hoe ze met die situatie moesten omgaan en hielden zich een tijdje afzijdig. Maar dat veranderde na een tijdje. Nonkel Pater vertelde over de Chinese bevolking die aankwam en het nodige meenam. Diefstal en roof. Maar een valieske van Pater De Smedt lieten ze achter nadat ze de inhoud zagen. Bijgeloof van de inlandse bevolking. Daar zaten zijn religieuze spullen in. Een stola, een kelk en zijn witte priester-collen. En dat was maar goed ook want mijn oma en haar schoonzus hadden heel toegewijd al zijn collen volgepropt met Amerikaanse dollars. En daarna ging het samen met de Amerikaanse reddingsploeg richting vliegveld en bisschoppelijke residentie waar ze werden verwelkomt met kip, perziken en whisky. 

Opnieuw poseren voor het vliegtuig. Voor de familie thuis.

Na enkele dagen oponthoud in Kunming vlogen de missionarissen uiteindelijk met een ander vliegtuig verder naar Shanghai en Beijing.

Je zult begrijpen dat ik dit verhaal met rode oortjes heb beluisterd. Niet één keer maar veel vaker. Verteld door de man die het heeft meegemaakt – mijn Nonkel Pater. Het overleven van een vliegtuigcrash.

Ik heb dit verhaal deels vanuit mijn eigen jeugdherinnering geschreven – zoals Nonkel Pater het ons vertelde – maar aangevuld met details die ik op internet vond. De belangrijkste bron daarbij is Stanny Van Grasdorff.

In de serie: KOEKJESTROMMEL